„XI. Królewskie złudzenia
W parę dni po kapitulacji Stanisław August zaczął dochodzić do wniosku, że żądania Katarzyny II, zawarte w liście z dnia 13 lipca, były właściwie nie odrzuceniem jego propozycji wysłanych z Warszawy dnia 22 czerwca, lecz jedynie warunkiem wstępnym poważnego wzięcia ich pod uwagę przez dwór rosyjski. Ponieważ warunek imperatorowej został spełniony, nic nie stoi na przeszkodzie — rozumował król — aby plan powołania w. ks. Konstantego na następstwo tronu w Polsce, wprowadzenia pewnych zmian w konstytucji (przy zachowaniu jednakże wszystkich korzystnych reform ustrojowych) oraz związania Rzeczypospolitej z Rosją trwałym przymierzem został w całej rozciągłości zrealizowany. Złudzenia Stanisława Augusta były bardzo trwałe, gdyż utrzymały się właściwie aż do jesieni 1792 roku. W sześć dni po swoim akcesie do Targowicy pisał król do ks. Józefa list w tonie tak optymistycznym, że budzi to poważne wątpliwości co do rozeznania Stanisława Augusta w ówczesnych realiach politycznych, określających położenie Rzeczypospolitej. Spodziewał się więc król, iż po krótkim zamieszaniu uda się wyprowadzić kraj na drogę wiodącą ku zdecydowanie lepszej przyszłości. Ufał, iż całą władzę wojskową zatrzyma wyłącznie w swoich rękach. Doszły go podobno wieści, iż Branicki, Rzewuski i Potocki są wzajemnie skłóceni, że „autorytet buławy nie odpowiada bynajmniej sercu Szczęsnego. Któż wie, dokąd to może zaprowadzić" Zaklinał więc synowca, aby nie opuszczał służby wojskowej i pozostał w kraju318. Konstrukcja listu mogłaby nasuwać przypuszczenie, że cały jego optymizm był niejako sztuczny i miał na celu jedynie przekonanie ks. Józefa o celowości pozostawania przezeń na czele armii, gdyby nie fakt, że równie optymistyczne przewidywania znajdujemy w listach Stanisława Augusta pisanych ówcześnie do Debolego. Tak więc na przełomie lipca i sierpnia 1792 roku król liczył nadal, że otrzyma rychło z Petersburga jakąś dobrą nowinę. Uczepił się rozpaczliwie wieści o tajemniczej misji Strekałowa i jeszcze w początkach sierpnia spodziewał się, że Strekałow przybędzie do Warszawy, przywożąc od imperatorowej rzeczową, pozytywną odpowiedź na polskie propozycje pokojowe. Przez kilka tygodni w każdym liście pisanym do Debolego dawał wyraz swemu strapieniu, że „jeszcze dotąd o Strekałowie nic nie wiadomo"319. Podkreślał zarazem stale, iż polska opinia publiczna sprzyja nadal idei trwałego aliansu między Rosją a Rzecząpospolitą. „Byle imperatorową chciała, to w jednym momencie i jednogłośnie alians z Moskwą stanie. Daj Boże tylko, aby traktat Moskwy z Berlinem nie doszedł — pisał dnia 1 sierpnia. — Dziwują się Moskale infanterii i artylerii naszej, bo tego się najmniej spodziewali. Niechby Moskwa z nami alians zrobiła, wszystko to, co się u nas teraz dzielnego znajduje, przyczyni się do potęgi i sławy rosyjskiej."320 Łudził się król nadal, że mimo wszystko można będzie przemówić Katarzynie II do rozsądku. „Gdyby imperatorową słodziej sobie postępowała ze mną i z wojskiem, i z municypalnością, gdyby sama z nami traktowała, a nie przymuszała nas do tej okrutnej podległości dla emigrantów (targowiczan), przyswoiłaby sobie ten naród i wojsko, którego wartość przecie dała się teraz poznać"321. Podnosiła króla na duchu każda, najmniej nawet prawdopodobna pogłoska. Dnia 18 sierpnia notował „W ten moment dowiaduję się, że Bułhakow powiedział prymasowi, iż odebrał przez list Kreczetnikowa wiadomość, że imperatorową została wielce ukontentowana z akcesu mego; a zatem spodziewa się Bułhakow, że wkrótce odbierze nowe instrukcje, pomyślniejsze dla mnie i dla kraju"322. Dla zrozumienia genezy tych królewskich iluzji można dodać jedynie, że ówcześnie Stanisław August nie mógł wiedzieć, co rzeczywiście myśli o nim Katarzyna II (chociaż opinię imperatorowej łatwo można było wydedukować z wiadomości o jej dawniejszych reakcjach na rozmaite posunięcia czy wystąpienia królewskie, które Deboli sumiennie przekazywał do Warszawy). Imperatorową myślała w rzeczywistości jak najgorzej. Jej całkowite lekceważenie Stanisława Augusta czyniło zupełnie bezpodstawną nadzieję, iż mogła była poważniej zastanowić się nad jakimikolwiek jego sugestiami politycznymi323.“(9)